تورم منفی (دفلاسیون)

تورم منفی (دفلاسیون) به چه معناست؟

تورم منفی یا دفلاسیون (Deflation) کاهش عمومی و پایدار سطح قیمت کالاها و خدمات است؛ یعنی نقطه مقابل تورم. در این حالت قدرت خرید پول افزایش می‌یابد و با همان مقدار پول به‌مرور می‌توان چیزهای بیشتری خرید. دفلاسیون معمولاً زمانی رخ می‌دهد که تقاضای کل در اقتصاد کمتر از عرضه کل باشد. نباید آن را با کاهش نرخ تورم (Disinflation) اشتباه گرفت؛ در آن حالت قیمت‌ها همچنان بالا می‌روند، فقط با سرعتی کمتر.

اثر دفلاسیون بر اقتصاد

در دوران دفلاسیون، مصرف‌کنندگان از خرج کردن خودداری می‌کنند؛ چرا امروز چیزی بخرند اگر ممکن است همان کالا فردا ارزان‌تر شود؟ تقاضا برای کالاها کاهش می‌یابد، در حالی که عرضه ثابت می‌ماند. شرکت‌ها نیز محتاط می‌شوند، فقط موارد ضروری را می‌خرند و بسیار کم سرمایه‌گذاری می‌کنند. افت تقاضا به کاهش فروش و سود منجر می‌شود که می‌تواند مشکلات پرداخت و حتی ورشکستگی به دنبال داشته باشد. سپس بنگاه‌ها مشاغل و دستمزدها را کاهش می‌دهند و تقاضا بیش از پیش تضعیف می‌شود؛ اقتصاددانان این وضعیت را مارپیچ دفلاسیون می‌نامند. بدهی‌ها نیز به‌طور واقعی سنگین‌تر می‌شوند: وامی به مبلغ 100,000 دلار همچنان باید به‌طور کامل بازپرداخت شود، حتی اگر قیمت‌ها و درآمدها کاهش یابند.

نمونه‌های شناخته‌شده عبارت‌اند از رکود بزرگ دهه 1930 و دوره طولانی کاهش یا درجا زدن قیمت‌ها در ژاپن از اواخر دهه 1990 به بعد.

اهمیت دفلاسیون برای معامله‌گران

بانک‌های مرکزی دفلاسیون پایدار را تهدیدی جدی می‌دانند و معمولاً با سیاست نرخ بهره پایین و اقدامات دیگر برای افزایش حجم پول به آن پاسخ می‌دهند. از این رو، نشانه‌های دفلاسیون، مانند نرخ تورم منفی در داده‌های قیمت مصرف‌کننده، اغلب از کاهش نرخ‌های بهره و بازده اوراق قرضه خبر می‌دهند. کاهش سود شرکت‌ها معمولاً بر شاخص‌های سهام فشار می‌آورد، در حالی که اثر آن بر یک ارز تا حد زیادی به این بستگی دارد که انتظار می‌رود بانک مرکزی آن ارز با چه شدتی واکنش نشان دهد.