قرارداد مابه‌التفاوت (CFD)

قرارداد مابه‌التفاوت (CFD) نوعی ابزار مشتقه است: توافقی میان معامله‌گر و یک ارائه‌دهنده، معمولاً یک بروکر، برای پرداخت یا دریافت تفاوت قیمت یک دارایی پایه بین زمان باز شدن و زمان بسته شدن موقعیت. معامله‌گر هرگز مالک خود دارایی پایه نمی‌شود؛ قرارداد فقط حرکت‌های قیمت آن را دنبال می‌کند. به همین دلیل CFDها در بورس معامله نمی‌شوند، بلکه خارج از بورس (OTC) معامله می‌شوند و معمولاً بروکر طرف مقابل معامله است.

CFDها روی دارایی‌های پایه متعددی از جمله سهام، شاخص‌های سهام، کالاها و ارزها ارائه می‌شوند. به لطف اهرم، می‌توان با سرمایه نسبتاً اندک در هر دو جهت در این بازارها معامله کرد: معامله‌گران اگر انتظار افزایش قیمت را داشته باشند می‌خرند (موقعیت خرید یا لانگ) و اگر انتظار کاهش قیمت را داشته باشند می‌فروشند (موقعیت فروش یا شورت). با این حال، همین اهرم زیان‌ها را نیز بزرگ‌تر می‌کند.

معامله CFD چگونه انجام می‌شود؟

سود یا زیان یک موقعیت CFD برابر است با تفاوت قیمت باز شدن و بسته شدن ضرب در اندازه موقعیت. مثال: معامله‌گری CFD روی 10 سهم یک شرکت را به قیمت هر سهم 100 دلار می‌خرد؛ بنابراین ارزش موقعیت 1,000 دلار است. اگر قیمت به 105 دلار برسد و معامله‌گر موقعیت را ببندد، سود او 10 × 5 دلار = 50 دلار است. اگر قیمت در عوض به 95 دلار کاهش یابد، زیان او 50 دلار خواهد بود. در موقعیت فروش (شورت)، نتیجه برعکس است. علاوه بر این، هزینه‌های معاملاتی مانند اسپرد، در برخی موارد کمیسیون و هزینه‌های تأمین مالی برای موقعیت‌هایی که شبانه باز می‌مانند (سواپ) نیز وجود دارد.

اثر اهرم چیست؟

ابزارهای مالی اهرمی مانند CFD به معامله‌گران امکان می‌دهند از اثر اهرم برای افزایش بازده سرمایه‌ای که به کار می‌گیرند استفاده کنند. تنها بخشی از ارزش موقعیت باید واریز شود، در حالی که موقعیت با یک نسبت ثابت، برای مثال اهرم 1:4 (که اغلب به صورت 4:1 هم نوشته می‌شود)، به صورت خرید یا فروش معامله می‌شود.

برای سهمی با قیمت 100 دلار، اهرم 1:4 به این معناست که تنها 25 دلار سرمایه لازم است. اینجاست که یک برداشت نادرست رایج پیش می‌آید: تازه‌کارها اغلب اهرم را راهی برای معامله چهار برابر سهم با همان 100 دلار می‌بینند. اما با این کار ریسک زیان خود را نیز چهار برابر می‌کنند. معامله‌گران باتجربه در این مثال معمولاً از اهرم برای درگیر کردن سرمایه کمتر استفاده می‌کنند: به جای 100 دلار برای یک سهم، تنها 25 دلار لازم است.

حتی در این حالت نیز ریسک بر اساس کل موقعیت 100 دلاری است: اگر قیمت سهم 10 درصد کاهش یابد، زیان 10 دلار است که برابر با 40 درصد از 25 دلار واریزشده است. کاهش 25 درصدی کل این مبلغ را از بین می‌برد.

مارجین و ریسک زیان‌های سریع

مبلغی که معامله‌گر برای باز کردن یک موقعیت باید واریز کند، مارجین نامیده می‌شود. هرچه اهرم بالاتر باشد، مارجین کمتر است و حرکت قیمتی کوچک‌تری برای از بین بردن آن کافی است. با اهرم 1:20، حرکت 5 درصدی خلاف جهت موقعیت کافی است تا زیانی برابر با کل مارجین ایجاد شود؛ با اهرم 1:100، حرکت 1 درصدی کافی است.

اگر زیان‌ها موجودی حساب (اکوئیتی) را به زیر سطح لازم برساند، بروکر ممکن است با «مارجین کال» (Margin Call) از معامله‌گر بخواهد وجوه بیشتری واریز کند یا موقعیت‌ها را به طور خودکار ببندد (استاپ‌اوت). در بازارهای پرشتاب، برای مثال پس از انتشار اخبار مهم اقتصادی یا هنگامی که قیمت‌ها در آخر هفته گپ می‌زنند، قیمت می‌تواند از سطح سفارش حد ضرر (Stop Loss) عبور کند و زیان بیشتر از برنامه شود. بسته به ارائه‌دهنده و مقررات حاکم، زیان حتی می‌تواند از پول موجود در حساب نیز فراتر رود. در اتحادیه اروپا و بریتانیا، مشتریان خرد از سال 2018 در برابر موجودی منفی حساب محافظت می‌شوند و اهرم برای مشتریان خرد در این مناطق محدود شده است؛ بسیاری از نهادهای ناظر دیگر نیز اهرم را محدود می‌کنند.

معامله‌گران باید به چه نکاتی توجه کنند؟

CFDها از طریق یک حساب واحد به بازارهای متعددی دسترسی می‌دهند، امکان کسب سود از کاهش قیمت‌ها را در کنار افزایش آن‌ها فراهم می‌کنند و می‌توانند برای پوشش ریسک موقعیت‌های موجود به کار روند. در عین حال، این‌ها محصولاتی پیچیده و پرریسک هستند و نهادهای ناظر در بسیاری از کشورها ارائه‌دهندگان را ملزم می‌کنند هشدار دهند که بخش بزرگی از حساب‌های سرمایه‌گذاران خرد در معاملات CFD زیان می‌بینند. هر کسی که CFD معامله می‌کند باید به طور کامل بفهمد اهرم چگونه کار می‌کند، فقط پولی را به خطر بیندازد که توان از دست دادنش را دارد و مدیریت ریسک منسجمی به کار گیرد؛ برای مثال با محدود کردن اندازه موقعیت‌ها و استفاده از سفارش حد ضرر. سود هرگز تضمین‌شده نیست.