مشتقات مالی
مشتقات قراردادهای مالی هستند که ارزششان به یک دارایی پایه مانند سهام، شاخص، ارز یا کالا بستگی دارد. از آن‌ها برای پوشش ریسک و سفته‌بازی استفاده می‌شود.
حدود 3 دقیقه مطالعه · به‌روزرسانی 9 اکتبر 2026
مشتقه قراردادی میان دو طرف (قراردادی دوجانبه) است که قیمت و عملکرد آن به یک دارایی پایه بستگی دارد. معامله‌گران، بانک‌ها، شرکت‌ها و سایر نهادهایی که در بازارهای مالی فعال‌اند از مشتقات استفاده می‌کنند. دارایی پایه می‌تواند یک ورقه بهادار مانند سهام یا اوراق قرضه، یک ارز، یک نرخ بهره، یک شاخص سهام، یک کالا یا یک فلز گران‌بها باشد، یا حتی یک مشتقه دیگر، مانند اختیار معامله روی قراردادهای آتی.
مشتقات مستقل از دارایی پایه ارزشی ندارند: ارزش آن‌ها از دارایی پایه «مشتق» می‌شود و نامشان نیز از همین‌جا می‌آید. امروزه طیف بسیار گسترده‌ای از مشتقات وجود دارد که هم برای پوشش ریسک و هم برای سفته‌بازی به کار می‌روند. معامله‌گران با مشتقات می‌توانند بدون نیاز به خرید خود دارایی پایه روی حرکت‌های قیمت معامله کنند، در حالی که شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران می‌توانند با آن‌ها موقعیت‌های موجود یا معاملات برنامه‌ریزی‌شده را در برابر تغییرات نامطلوب قیمت محافظت کنند.
دو شکل اصلی مشتقات، قراردادهای غیرمشروط و مشروط هستند. تفاوت اصلی در این است که آیا هر دو طرف ملزم به اجرای قرارداد هستند یا یکی از طرفین حق انتخاب دارد.
مشتقات غیرمشروط
در مشتقات غیرمشروط که به آن‌ها «تعهدات آتی» نیز گفته می‌شود، هر دو طرف موظف به اجرای قرارداد هستند: یک طرف باید دارایی پایه را به قیمت توافق‌شده در تاریخ توافق‌شده بخرد و طرف دیگر باید آن را بفروشد، یا تفاوت قیمت به صورت نقدی تسویه می‌شود. نمونه‌های رایج عبارت‌اند از:
- قراردادهای آتی (Futures): قراردادهای استانداردی که در بورس معامله می‌شوند
- قراردادهای پیمان آتی (Forwards): قراردادهایی که به صورت اختصاصی مذاکره و خارج از بورس (OTC) معامله می‌شوند، مانند قراردادهای پیمان آتی ارزی که شرکت‌ها از آن‌ها استفاده می‌کنند
- سوآپ‌ها (Swaps): توافق برای مبادله جریان‌های پرداخت، برای مثال مبادله پرداخت‌های بهره ثابت با بهره شناور یا پرداخت‌ها به دو ارز مختلف
نمایه ریسک متقارن است: آنچه یک طرف سود می‌کند، طرف دیگر زیان می‌کند و اگر قیمت خلاف انتظار حرکت کند، هر دو طرف ممکن است زیان قابل توجهی ببینند. CFDها نیز نمایه مشابهی دارند، زیرا ارزششان همگام با دارایی پایه تغییر می‌کند.
مشتقات مشروط
در مشتقات مشروط که «ادعاهای مشروط» نیز نامیده می‌شوند، تنها یک طرف متعهد است. خریدار حقی را به دست می‌آورد، اما نه تعهدی را، که دارایی پایه را در یک دوره یا تاریخ مشخص به قیمتی ثابت بخرد یا بفروشد و خودش تصمیم می‌گیرد که از این حق استفاده کند یا نه. در مقابل، خریدار به فروشنده (که «نویسنده» اختیار نیز نامیده می‌شود) یک پرمیوم (بهای اختیار) می‌پردازد و فروشنده در صورت اعمال حق از سوی خریدار، موظف به اجرای قرارداد است. نمونه‌های رایج اختیار معامله و وارانت‌ها هستند؛ وارانت‌ها اختیارهای معامله‌ای در قالب اوراق بهادار هستند که اغلب بانک‌ها منتشر می‌کنند.
نمایه ریسک نامتقارن است: حداکثر زیان خریدار به پرمیوم پرداختی محدود است، در حالی که سود بالقوه می‌تواند قابل توجه باشد. برای فروشنده وضعیت برعکس است: سود او به پرمیوم دریافتی محدود است، در حالی که زیان‌های بالقوه می‌تواند بسیار بزرگ باشد.
مقایسه در یک نگاه
| مشتقات غیرمشروط | مشتقات مشروط | |
|---|---|---|
| تعهد | هر دو طرف متعهدند | فقط فروشنده متعهد است؛ خریدار حق دارد |
| نمونه‌ها | قراردادهای آتی، پیمان آتی، سوآپ | اختیار معامله، وارانت |
| پرداخت اولیه | بدون پرمیوم (ممکن است مارجین لازم باشد) | خریدار پرمیوم می‌پردازد |
| نمایه ریسک | متقارن | نامتقارن |
از منظر کش‌بک
کش‌بک برای هر لاتی که معامله می‌کنید پرداخت می‌شود – تا $4.40 در هر لات در RoboForex.
دریافت پیشنهاد** لینک همکاری در فروش (تبلیغ)
اصطلاحات بیشتر.
- قراردادهای آتی (فیوچرز)قراردادهای آتی قراردادهای استاندارد و قابل معامله در بورس برای خرید یا فروش یک دارایی پایه در تاریخی مشخص در آینده و به قیمتی هستند که امروز تعیین می‌شود.
- قرارداد مابهالتفاوت (CFD)قرارداد مابهالتفاوت (CFD) یک ابزار مشتقه اهرمی برای معامله روی افزایش یا کاهش قیمت بدون مالکیت دارایی پایه است. زیانها می‌توانند به سرعت افزایش یابند.
- هجینگ (پوشش ریسک)هجینگ راهبردی برای محافظت از پرتفوی، پوزیشنها یا فعالیتهای تجاری در برابر حرکات نامطلوب قیمت با یک پوزیشن جبرانی است که معمولاً در مشتقاتی مانند قراردادهای آتی گرفته می‌شود.